Krótka odpowiedź
Przypis to według definicji przytoczonej przez Bibliotekę Uniwersytetu Gdańskiego „objaśnienie tekstu lub jego uzupełnienie umieszczone u dołu stronicy, na końcu rozdziału lub na końcu dzieła”. W pracy licencjackiej przypis bibliograficzny dodajesz do każdego cytatu i każdej cudzej myśli. Najważniejsza zasada jest jedna: wybierz jeden system i stosuj go konsekwentnie w całej pracy. Który system i jaki dokładnie zapis, decyduje twoja uczelnia albo promotor, więc ich wytyczne mają pierwszeństwo przed każdym poradnikiem, także tym.
Systemy przypisów
Biblioteka UG opisuje trzy systemy powołań: harwardzki, numeryczny i przypisy w jednym ciągu, czyli dolne. Do tego dochodzi styl APA, odmiana systemu autor–data, której wymagają niektóre uczelnie, na przykład Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu.
| System | W tekście | Gdzie pełny opis |
|---|---|---|
| Przypisy dolne (tradycyjne, oksfordzkie) | Numer w indeksie górnym, na przykład …zmienia się.¹ | Pełny opis na dole strony, przy kolejnych odwołaniach skróty. |
| Harwardzki (nazwisko–data) | (Zielińska 2021) | W tekście tylko nazwisko i rok, pełny opis w bibliografii. |
| APA | (Zielińska, 2021, s. 47) | Odmiana systemu autor–data z własnymi regułami, opis w bibliografii. |
| Numeryczny | (54, s. 369) | Numer pozycji z ponumerowanej bibliografii i strona. |
Przypisy dolne: przykłady
W przypisie tradycyjnym przy pierwszym odwołaniu podajesz pełny opis, a w przypisie do cytatu także numer strony. Na tym polskie uczelnie się zgadzają. Różnią się interpunkcją i kolejnością elementów. Poniższe wzory idą za wskazówkami Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, gdzie imię (inicjał) stoi przed nazwiskiem, po nazwisku jest dwukropek, a tytuł pisze się kursywą. Źródła w przykładach są zmyślone.
Książka
¹ A. Zielińska: Miasto w ruchu. Wydawnictwo Przykładowe, Warszawa 2021, s. 47.
Rozdział w pracy zbiorowej
² T. Lis: Rower w mieście średniej wielkości. W: Transport i przestrzeń. Red. E. Kwiatkowska. Wydawnictwo Przykładowe, Kraków 2020, s. 112.
Artykuł w czasopiśmie
³ M. Nowak: Komunikacja miejska po pandemii. „Przegląd Miejski”, 2023, nr 2, s. 15.
Strona internetowa
⁴ K. Wiśniewska: Jak dojeżdżamy do pracy. 14.03.2025. https://www.przyklad.pl/dojazdy [dostęp: 10.10.2026].
Dla porównania Biblioteka UG pokazuje zapis według normy PN-ISO 690, w którym nazwisko stoi przed pełnym imieniem, a miejsce wydania przed wydawcą: „Brzeziński, Jerzy, Metodologia badań psychologicznych, Wyd. 5, Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2004, s. 15, ISBN 83-01-14041-0”. Oba zapisy są poprawne w swoich instytucjach. Dlatego zanim zaczniesz, sprawdź wzór swojego wydziału.
Każdy przypis musi mieć odpowiednik w bibliografii na końcu pracy. W bibliografii nazwisko stoi przed inicjałem, bo pozycje układa się alfabetycznie: Zielińska A., a w przypisie A. Zielińska.
Tamże, op. cit., por. i inne skróty
Pełny opis podajesz tylko za pierwszym razem. Przy kolejnych odwołaniach używasz skrótów, polskich albo łacińskich. Biblioteka UG i wskazówki UŚ zgodnie zalecają, żeby w całej pracy trzymać się jednej wersji, a nie mieszać „tamże” z „op. cit.”. Tabela na podstawie zestawienia Biblioteki UG:
| Polski | Łaciński | Kiedy |
|---|---|---|
| tamże | ibidem, ibid. | To samo dzieło co w przypisie bezpośrednio poprzednim. Dodaj stronę, jeśli jest inna. |
| dz. cyt., wyd. cyt., jw. | op. cit. | Dzieło opisane już wcześniej, ale nie w poprzednim przypisie. Podaj autora i stronę. |
| tamże (ta sama strona) | loc. cit. | To samo dzieło i ta sama strona co w poprzednim przypisie. |
| tenże, taż | idem, eadem | Inne dzieło tego samego autora co w poprzednim przypisie. |
| zob. | vide | Gdy przytaczasz czyjeś poglądy niedosłownie, na przykład w parafrazie. |
| por. | cf. | Gdy wskazujesz, że o zagadnieniu pisali też inni, albo gdy twoja parafraza istotnie zmienia treść oryginału. |
| cyt. za | cit. per | Cytat „z drugiej ręki”, czyli przytoczony za inną publikacją. |
Tak wygląda ciąg przypisów
¹ A. Zielińska: Miasto w ruchu. Wydawnictwo Przykładowe, Warszawa 2021, s. 47.
² Tamże, s. 52.
³ M. Nowak: Komunikacja miejska po pandemii. „Przegląd Miejski”, 2023, nr 2, s. 15.
⁴ A. Zielińska: Miasto w ruchu…, s. 60.
⁵ Por. T. Lis: Rower w mieście średniej wielkości…, s. 115.
W przypisie 4 wracamy do książki z przypisu 1, ale nie bezpośrednio, więc „tamże” nie pasuje. Wskazówki UŚ każą wtedy podać tytuł, skrócony wielokropkiem, jeśli jest długi. Gdyby Zielińska była w pracy jedynym źródłem tej autorki, można by napisać: A. Zielińska, op. cit., s. 60.
Przypisy harwardzkie
W systemie harwardzkim nie ma przypisów na dole strony. W nawiasie w tekście podajesz nazwisko autora i rok wydania, a pełne opisy zbierasz w bibliografii ułożonej alfabetycznie. Przykład z materiału Biblioteki UG:
…w ogrodach zaczął występować nurt charakteryzujący się stosowaniem form geometrycznych (Szafrańska 1998).
Przy cytacie dosłownym dodaj numer strony, na przykład (Zielińska 2021, s. 47). To, czy między nazwiskiem a rokiem stoi przecinek, zależy od wytycznych twojej uczelni.
Przypisy APA
Gdy ktoś szuka „przypisów APA”, zwykle chodzi o odsyłacze w tekście, bo APA w ogóle nie podaje źródeł w przypisach dolnych. Zasady stylu ustala American Psychological Association (apastyle.apa.org, po angielsku), a polskie uczelnie dostosowują je do języka polskiego. Według zasad Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu opartych na APA-7:
- W nawiasie podajesz nazwisko (bez inicjałów), rok i stronę: (Nowak, 2009, s. 123).
- Gdy nazwisko pada w zdaniu, w nawiasie zostaje rok i strona: Nowak (2009, s. 271) twierdzi, że…
- Dwóch autorów łączysz spójnikiem „i”: (Walker i Allen, 2004). W pracy po angielsku znakiem &.
- Przy trzech i więcej autorach podajesz pierwsze nazwisko i „i in.”: (Bradley i in., 1999).
- Przypisy dolne służą tylko do objaśnień i informacji o prawach autorskich, i należy ich używać jak najmniej.
Bibliografia w APA
Wzory według zasad UEP, ze zmyślonymi źródłami:
Zielińska, A. (2021). Miasto w ruchu. Wydawnictwo Przykładowe.
Nowak, M. (2023). Komunikacja miejska po pandemii. Przegląd Miejski, 12(2), 10–24. https://doi.org/10.0000/przyklad
Wiśniewska, K. (2025). Jak dojeżdżamy do pracy. https://www.przyklad.pl/dojazdy
Zwróć uwagę na różnice wobec przypisu tradycyjnego: rok stoi zaraz po nazwisku, nie podaje się miejsca wydania, a przed adresem URL zwykle nie pisze się „Pobrane z”. Opis w APA możesz wygenerować w naszym generatorze bibliografii APA (po angielsku), a system harwardzki w generatorze Harvard (po angielsku). Generator działa po angielsku, więc w pracy po polsku popraw skróty takie jak „i in.” i „W:”, o czym przypominają też zasady UEP.
Jak wstawić przypis w Wordzie
Instrukcja według pomocy technicznej Microsoftu (po polsku):
- Kliknij w tekście miejsce, w którym ma się pojawić numer przypisu, zwykle zaraz po cytacie.
- Otwórz kartę Odwołania i wybierz Wstaw przypis dolny.
- Word wstawi numer w tekście i doda odpowiadający mu numer na dole strony.
- Wpisz treść przypisu.
Przypis końcowy, czyli na końcu dokumentu, wstawiasz tak samo przyciskiem Wstaw przypis końcowy. Według strony Microsoftu o obsłudze przypisów z klawiatury w Wordzie dla Windows przypis dolny wstawisz też skrótem Ctrl+Alt+F, a końcowy skrótem Ctrl+Alt+D.
Numeracja, wygląd i usuwanie
- Format numeracji i położenie zmienisz w oknie Przypis dolny i przypis końcowy, otwieranym z karty Odwołania. Jeśli numeracja ma zaczynać się od nowa w każdym rozdziale, Microsoft zaleca wstawić podział sekcji.
- Czcionkę przypisów zmienisz w stylu „Tekst przypisu dolnego”. Uczelnie często ją narzucają: wskazówki WPiA UŚ wymagają automatycznie wstawianych przypisów w Times New Roman 10 pkt z odstępem 1,0.
- Usuwanie: usuń numer przypisu w tekście głównym. Word usunie wtedy treść przypisu i przenumeruje pozostałe. Jeśli usuniesz tylko treść na dole strony, numer w tekście zostanie.
Wstawiaj przypisy funkcją Worda, a nie ręcznie wpisanymi cyframi. Tylko wtedy numeracja sama się poprawi, gdy przesuniesz albo usuniesz fragment tekstu.
Przypisy w pracy licencjackiej: lista kontrolna
- Sprawdź, jaki system i jaki wzór zapisu wymaga twój wydział, i zapytaj promotora o wątpliwości.
- Dodaj przypis do każdego cytatu w cudzysłowie, z numerem strony.
- Dodaj przypis do każdej parafrazy i cudzej myśli. Jak to zrobić, piszemy w poradniku parafraza.
- Używaj skrótów w jednej wersji: polskiej albo łacińskiej.
- Upewnij się, że każdy przypis ma swoją pozycję w bibliografii, a opisy są zgodne.
- Przed oddaniem sprawdź tekst w antyplagiacie, żeby znaleźć fragmenty, którym brakuje przypisu.
Brak przypisu przy cudzym tekście to nie błąd redakcyjny, tylko plagiat. Co z tego wynika, opisujemy w poradniku co to jest plagiat, a jak uczelnia sprawdza pracę przed obroną, w poradniku JSA antyplagiat. Nasz antyplagiat podkreśla każde zdanie zbieżne ze źródłem, z linkiem do niego. Pierwsze sprawdzenie jest darmowe i bez konta, do 1000 słów, a darmowe konto daje 3000 słów miesięcznie. Do sprawdzenia całej pracy licencjackiej potrzebny jest płatny plan.