Hoeveel procent plagiaat is toegestaan?

Het korte antwoord

Plagiaat mag niet, in welke hoeveelheid ook. Wat een plagiaatscanner zoals Turnitin laat zien, is een overeenkomstpercentage: het deel van je tekst dat lijkt op tekst uit andere bronnen. Daarin tellen ook citaten die je netjes hebt aangegeven en je literatuurlijst mee. Er is geen percentage dat overal veilig is.

Daaruit volgen drie dingen:

• De vraag heeft twee antwoorden. Hoeveel plagiaat mag? Geen. Hoeveel overeenkomst mag? Dat hangt af van je opleiding, de opdracht en vooral van wát er overeenkomt.
• Een hoog getal kan prima zijn. Een literatuurstudie met veel citaten komt op veel plekken overeen.
• Een laag getal kan toch een probleem zijn. Eén overgenomen alinea zonder bron is plagiaat, ook in een lange scriptie.

Overeenkomst is geen plagiaat

Turnitin zegt het zelf. In de uitleg voor studenten staat dat Turnitin niet op plagiaat controleert, maar je tekst vergelijkt met zijn database: internetpagina’s, tijdschriften en publicaties, en eerder door studenten ingeleverd werk. De similarity score is het percentage tekst dat overeenkomt met die bronnen. Citaten en verwijzingen die je correct hebt gebruikt, worden ook gemarkeerd.

Volgens een andere helppagina is een hoger percentage geen automatische aanwijzing voor plagiaat. Het kan bijvoorbeeld ook betekenen dat je beter moet leren citeren of parafraseren. Het verschil tussen de twee begrippen:

Over de kleuren: in Turnitins klassieke weergave is het pictogram blauw bij geen overeenkomst, groen van één woord tot 24%, geel van 25 tot 49%, oranje van 50 tot 74% en rood vanaf 75%. Turnitin vermeldt dat het kleurenschema per koppeling kan verschillen. Die kleuren zijn een weergave van hoeveel tekst overeenkomt, geen oordeel over plagiaat. Meer over het rapport staat in de Turnitin-similarity score (in het Engels).

Waarom er geen veilige grens is

Turnitin schrijft in de studentenuitleg dat er geen vast getal is om te halen. Elke school, docent of opdracht kan een andere hoeveelheid overeenkomst acceptabel vinden. Het advies: kijk in de studiewijzer en de opdracht, vraag je docent wat de verwachting is en lees het beleid van je instelling.

Volgens de pagina Turnitin and plagiarism hangt het percentage onder meer af van:

• De lengte. Langere opdrachten hebben vaak een hogere score, simpelweg door meer tekst.
• Het soort opdracht. Een onderzoeksverslag of literatuurstudie met veel citaten en verwijzingen scoort vanzelf hoger dan een reflectieverslag.
• Ervaring met academisch schrijven. Wie net begint, citeert en parafraseert nog niet altijd goed, wat tot onbedoeld plagiaat kan leiden.

Daar komt bij dat elke scanner andere bronnen doorzoekt en anders rekent. Hetzelfde verslag krijgt in twee tools dus twee verschillende percentages.

Hoe Nederlandse instellingen ermee omgaan

Geen van de instellingspagina’s die we voor deze gids lazen, noemt een percentage waaronder je veilig bent. Ze zeggen allemaal hetzelfde: het rapport is een hulpmiddel, een mens beoordeelt.

• Universiteit Utrecht. Bachelor- en masterscripties worden gecontroleerd op plagiaat. De plagiaatcontrolesite van de UU legt uit dat de percentages na de overstap van Ouriginal naar Turnitin vaak hoger uitvallen. Dat betekent volgens de UU niet dat studenten ineens meer plagiaat plegen: Turnitin vindt overlap preciezer, vergelijkt met meer bronnen en telt ook parafrases, citaten en literatuurlijsten mee. Docenten kunnen dat deels met filters regelen.
• Erasmus Universiteit Rotterdam. De uitleg voor docenten raadt aan filters te gebruiken voor bijvoorbeeld bibliografieën, citaten en kleine overeenkomsten, verder te kijken dan het totale percentage en het rapport te gebruiken ter ondersteuning van de beoordeling, “in plaats van de score zelf te behandelen als bewijs van plagiaat.”
• HAN. In een vraag-en-antwoorddocument over de toenmalige scanner Ouriginal staat dat het systeem kan zien dat tekst is gekopieerd, maar dat “menselijke beoordeling echter altijd nodig” is, onder meer omdat het systeem niet kan beoordelen of er correct is geciteerd.

Of het plagiaat is, beslist uiteindelijk de examencommissie van je opleiding, volgens de regels in je OER. Hoe dat werkt en welke maatregelen mogelijk zijn, staat in wat is plagiaat?

Wanneer een hoge score geen probleem is

Veel overeenkomst kan heel eerlijk zijn. De gebruikelijke oorzaken:

• Citaten. Woorden tussen aanhalingstekens met een verwijzing komen letterlijk overeen met de bron.
• Je literatuurlijst. Een goed opgemaakte bronvermelding ziet er in elke scriptie hetzelfde uit.
• Vaste formuleringen. “Uit de resultaten blijkt dat” staat in duizenden verslagen.
• Vaktermen en namen. De naam van een wet, een methode of een organisatie kun je niet anders schrijven.
• Vaste onderdelen. Een voorblad, een sjabloon of een opdrachtomschrijving die de hele groep gebruikt.

Daar hoef je niets aan te doen. Is het een citaat, check dan of er aanhalingstekens en een verwijzing bij staan. Is het je literatuurlijst, check of die compleet is. Herschrijf geen correct geciteerde tekst om een getal omlaag te krijgen.

Wel een kanttekening, die Turnitin ook maakt: een hoge score kan betekenen dat weinig van je tekst echt je eigen werk is. Een verslag dat vooral uit citaten bestaat, is geen plagiaat als alles correct is aangegeven, maar je docent kan het wel lager beoordelen. Dat gaat over de kwaliteit, niet over eerlijkheid.

Andersom is 0% ook geen doel. Volgens Turnitin is een score van 0% vrij zeldzaam, zeker bij langere opdrachten waarin je ten minste één citaat gebruikt.

Wanneer een lage score toch een probleem is

Een laag percentage betekent dat weinig van je tekst overeenkwam met wat de scanner doorzocht. Het betekent niet dat elke bron is vermeld.

• Eén overgenomen stuk. De HAN geeft het voorbeeld van een zeer groot verslag waarin de volledige conclusie uit een ander document is overgenomen: “Dan is het percentage erg laag”, maar het is wel plagiaat. Rekenvoorbeeld: in een scriptie van 10.000 woorden is een overgenomen conclusie van 300 woorden maar 3%.
• Ideeën zonder overeenkomende woorden. Heb je een redenering uit een bron helemaal in eigen woorden opgeschreven, dan komt er misschien niets overeen. Een verwijzing blijft nodig. Zie parafraseren.
• Bronnen die de scanner niet kent. Geen scanner heeft alle teksten. Een gedrukt boek of een artikel achter een inlog zit er niet altijd tussen.
• Alles op één plek. Een paar procent verspreid over je tekst is iets anders dan dezelfde hoeveelheid in één alinea.

Een laag getal is dus een goed teken, geen vrijbrief.

Zo lees je je eigen rapport

Begin bij de overeenkomsten, niet bij het percentage. Stel bij elke gemarkeerde passage drie vragen:

1. Waarmee komt het overeen? Open de bron en leg de twee teksten naast elkaar.
2. Staat er een verwijzing bij? Letterlijke tekst heeft aanhalingstekens en een verwijzing met pagina nodig, een idee in eigen woorden een verwijzing.
3. Zo nee, wat is er nodig? Aanhalingstekens erbij, een verwijzing erbij, of de passage echt in eigen woorden opschrijven en de bron noemen.

Is elke overeenkomst verwezen of een gewone formulering, dan zit je goed, wat het getal ook zegt. Staat er één overeenkomst zonder verwijzing in, dan heb je een probleem, wat het getal ook zegt.

Studenten hebben niet altijd toegang tot het Turnitin-rapport van hun instelling. Wil je vóór het inleveren zelf kijken, dan laat onze plagiaat checker elke overeenkomende passage met de bron zien. Ons percentage is niet hetzelfde als dat van Turnitin of de scanner van je instelling, en voorspelt dat ook niet: elke tool zoekt in andere bronnen. Gebruik het om je verwijzingen na te lopen. Hoe je een rapport stap voor stap leest, staat in een plagiaatrapport lezen (in het Engels).